Tüp Bebek Nedir, Invitro Fertilizasyon (IVF)

In vitro fertilizasyon (IVF), doğal yolla veya aşılama yöntemiyle gebelik elde edilememiş çiftler için bir modern teknoloji uygulamasıdır. Burada kadından elde edilen yumurtaların, laboratuar ortamında erkeğin seçilmiş spermleriyle birleştirilmesi ve oluşan embryoların rahime yerleştirilmesi yoluyla gebelik elde edilmesi beklenir.

KİMLERE TÜP BEBEK YAPILMALIDIR?

Tüp bebek şu durumlarda uygulanmalıdır;

1- Kadının tüplerinin olmaması veya her ikisininde tıkalı olması,

2- Şiddetli erkek faktörü infertilitesi (spermin sayı, hareket problemleri),

3- İleri kadın yaşı durumunda, zamanın kritik ve diğer tedavi yöntemlerinin başarı şansının düşük olması,

4- Endometriozis (tubal faktör), yumurtlama problemleri, açıklanamayan infertilite gibi nedenlerde diğer tüm tedavilerin başarısız olması durumunda,

5- Düşük over rezervi :Tüp bebek, gebelik başarısı en yüksek tedavi metodu olmakla birlikte, uygulanan modern teknoloji yöntemlerinin getirdiği bir maliyet ve bunun yanında yüksek hasta uyumu gerektirmektedir. O yüzden tüm aşamalarda, iyi bir hekim-hasta ilişkisi ve özenli laboratuar işlemleri başarı şansını arttıracaktır. Bunun yanında, çoğul gebelik, dış gebelik, preterm doğum gibi gebelik komplikasyonları olabilmektedir. Tüm bunlar tedavi öncesi değerlendirilmeli ve detaylı hasta bilgilendirmeleri yapılmalıdır.

TÜP BEBEK SÜRECİ

IVF süreci, birkaç aşamadan oluşan 2-3 haftalık bir süreyi kapsar. Bu aşamalar;

  1. Tüp bebek aşamaları, risk ve yararları ve gebelik başarı beklentilerinin aileyle paylaşılması sonrası, kullanılacak ilaçlar ve nasıl kullanılacağı anlatılır.
  2. Optimal sayıda yumurta elde edilmesi için, hastaya en uygun tedavi protokolüyle yumurtalıklar uyarılmaya başlanır. İlaçlara yanıt ultrasonografi ve kan testleri ile takip edilir.
  3. Yeterli büyüklüğe ulaşan foliküller, içlerinden yumurta elde edilmek üzere OPU denilen işlemle toplanır. Aynı gün eşten sperm örneği alınır ve en uygun spermler seçilir.elde edilen yumurtalar ve spermler birleştirilerek, oluşan embryoların transfere kadar laboratuar ortamında gelişimleri takip edilir.yumurta toplamadan sonraki 3 veya 5.günde 1 veya 2 embryo transfer edilir.
  4. Bazı çifler ilk denemede gebe kalırken, maalesef bazı çifler çok kez yapılan tüp bebek işlemlerine rağmen gebe kalmayabilir. Her çiftin gebelik başarısı, infertilite sebebi, uygulanan tedavi, yumurta ve sperm kalitesi, transfer edilen embryoların rahime tutunabilmesi süreci ve tüp bebek hekimi ve laboratuarın kalitesine bağlı olarak değişir.
  5. Gebe kalamama (infertilite) nedeniyle başvuran bir çift, öncelikle tıbbi geçmişleriyle değerlendirilir. İnfertilite nedenine yönelik detaylı incelemeler yapılır ve sonuçta tüp bebek yapılmasına karar verilirse, yumurtalıkların ilaçlarla uyarılması aşamasına geçilir.

YUMURTALIKLARIN UYARILMASI (OVERYAN STİMÜLASYON):

  • Yapılan değerlendirmeler sonrası en uygun tedavi protokolü belirlenir ve yumurtalık rezervinin durumuna göre belirlenecek ilaç dozuyla, menstrüel siklusun uygun gününde tedaviye başlanır. Burada amaç, optimal sayıda yumurta elde edebilmektir.
  • Genellikle adetin 2-3. gününde yumurtalıkları uyarıcı iğnelere başlanır. İlaç tedavisi, ortalama 7-10 gün sürer ve çatlatma iğnesi sonrası yumurta toplama ve embryo transferi ile tedavi sonuçlanır. Tüm bu süreç 2-3 hafta sürer ve anne adayının bu süre boyunca merkezimiz gözetiminde olması gerekir. Baba adayının ise sadece yumurta toplama günü yada birgün önce merkezimize gelip sperm vermesi yeterli olmaktadır.
  • Merkezimizde ilaç protokolü olarak, uzun protokol (luteal long lucrin protokol), mikrodoz protokol, kısa (antagonist) protokol başta olmak üzere, yumurtalıkların değerlendirilmesi sonrası kişiye özel, bireyselleştirilmiş protokol kullanılır.
  • Ultrasonografi ve kan hormon düzeyleri ile kişiye en uygun protokol belirlendikten sonra ilaçlara başlanır. Uzun protokolde adetin 21. günü lucrin, decapeptyl gibi iğneler, yumurtaların erken çatlamasına neden olabilecek iç hormonal sistemi baskılamak ve kontrolün bizde olmasını sağlamak için kullanılır.
  • Kullanılan iğneler cilt alına uygulanır ve genelde anne adayı kendisi bunu uygular. Merkezimizde de injeksiyonların hemşiremiz tarafından yapılması mümkündür. İğneler serin bir bir ortamda tercihan buzdolabı kapağında saklanmalıdır. Günlük vurulan iğnelere yumurtalıkların verdiği cevap, ultrasonografi ve gerekirse kan testleri ile ölçülür. Ultrasonda görülen içi sıvı dolu kesecikler folikül olarak adlandırılır ve içlerinde yumurta taşırlar. Foliküller ortalama 18 mm boyuta geldiğinde, yumurtaları olgunlaştırma iğnesi vurulur. Bu iğneden 35-36 saat sonra yumurta toplama işlemi, hafif bir anestezi ile merkezimizde yapılır. Ultrasonda görülen foliküllerin yaklaşık %70 inden yumurta çıkar. Aynı gün baba adayından alınan spermlerin en sağlıklı olanları seçilerek, toplanmış olan yumurtaların olgun olanlarıyla birleştirilir. Ertesi gün fertilizasyon (döllenme) durumu izlenir ve en sağlıklı görülen 1-2 embryo rahime transfer edilir. Artan embryolarsa, çiftin isteği halinde dondurularak sonra kullanılmak üzere saklanır.

TEDAVİNİN YAN ETKİLERİ

  • Doğal bir siklusta tek bir yumurta üretilir. Tüp bebek siklusunda ise daha fazla folikül (yumurta) geliştirilir. Bunu sağlamak için uygulanan iğnelerin direkt sağlığa zararlı etkisi yoktur. Ancak özellikle polikistik over dediğimiz olgularda çok fazla sayıda yumurta büyümesi, OHSS (yumurtalıkların aşırı uyarılması) tablosu gelişebilir ki, bu istemediğimiz bir durumdur. Bu tabloda karın boşluğunda sıvı toplanması sonucu şişkinlik, ağrı, bulantı, kusma, ishal, nefes darlığı gelişebilir. OHSS nin hafif şekli %2-6 hastada gelişebilir, %1 hastada ise şiddetli şekli meydana gelir. Genellikle 20 ve üzeri yumurta toplanan olgularda risk yüksektir. Bu tablonun olmaması için hastalarımıza en ideal tedaviyi seçip, yumurtalıklarını aşırı uyarmadan yeterli yumurta elde etmeyi hedefliyoruz. OHSS riski yüksek hastalarımıza yumurta toplama sırasında serum ve ilaç gibi ek tedbirlerimizi alıyoruz.
  • Folikülleri büyütmek için kullanılan gonadotropin iğneleri dışında, cetrotide-orgalutran gibi erken çatlamayı önleyici iğnelerde kullanmaktayız.

ÇATLATMA İĞNESİ (HCG=PREGNYL,OVİTRELLE): Olgun yumurtalar çapı 14-15 mm ve üzerindeki foliküllerden elde edilir. Folikül sayı ve büyüklüğü yeterli olduğunda, bu iğne vurulur ve yumurtaların olgunlaşması sağlanır. Yumurtalar bu iğneden ortalama 36 saat sonra toplanır. Hcg iğnesinin saati çok önemlidir. Size söylenen saatte uygulanması gerekir.

PROGESTERON: Yumurtalıklardan salgılanan bu hormonu ilaç olarak, hap-iğne-vaginal jel formlarında kullanıyoruz. Yumurta toplama sonrasında başlayarak, gebelik oluşursa 8-10 haftaya kadar devam ediyoruz. Bu ilaçla hafif ödem, ruh hali ddeğişiklikleri, iğne yerinde ağrı olabilmektedir. Rahim iç zarının embryoların tutunmasına hazır olmasını sağladığı için çok önemlidir.